HỌC HỎI VỀ NĂM THÁNH GIÁO PHẬN
BÀI IV - ĐỊA PHẬN TÂY ĐÀNG NGOÀI: TỪ KHỦNG HOẢNG ĐẾN ỔN ĐỊNH
Hình ảnh minh hoạ
1. Từ trống tòa khủng hoảng đến sự định hình lãnh đạo
Sau khi Đức cha Guisain Chi qua đời, địa phận Tây Đàng Ngoài rơi vào tình trạng trống tòa kéo dài, gây nhiều xáo trộn trong việc điều hành mục vụ. Cha chính Louis Néez Lui được đề cử làm Đại Diện Tông Tòa, nhưng việc đặt ngài làm Giám mục liên tục bị trì hoãn vì nhiều nghi ngờ và e ngại. Năm 1731, ngài phải tự biện hộ trước những lời cáo buộc liên quan đến lạm quyền, lệch lạc phụng tự và việc tha vạ cho người chối đạo; có người cho là ngài quá nghiêm khắc, kẻ khác lại cho là quá dễ dãi, thậm chí bị gán cho lối đạo khắc khổ theo Jansenius. Tuy vậy, trong mọi hoàn cảnh, cha Louis Néez luôn bày tỏ sự vâng phục tuyệt đối đối với Tòa Thánh. Cùng lúc đó, ngài phải đối diện với vấn đề nan giải về ranh giới hoạt động mục vụ giữa các thừa sai Hội Thừa Sai Paris với các dòng Đaminh, Âutinh và đặc biệt là Dòng Tên, trong bối cảnh chia rẽ vẫn âm ỉ kéo dài.
2. Đức Cha Louis Néez – nhà kiến thiết địa phận thế kỷ XVIII
Sau nhiều do dự, tháng 9 năm 1738, cha Louis Néez được đặt làm Giám mục Đại Diện Tông Tòa Tây Đàng Ngoài, hiệu tòa Comana, và được tấn phong ngày 22-11-1739. Gần 50 năm phục vụ, ngài trở thành nhà kiến thiết thực sự của địa phận: tích cực thăm viếng các vùng truyền giáo, chú trọng đào tạo hàng giáo sĩ địa phương, xây dựng và chuyển trung tâm địa phận về Kẻ Vĩnh. Ngài chọn ba Giám mục phó trong các năm 1746 và 1756, đồng thời để lại tài liệu quý về tiểu sử 53 linh mục người Việt đầu tiên. Đặc biệt, Đức Cha Néez và các thừa sai người Pháp không dành riêng một hạt truyền giáo nào cho mình, nhưng cùng điều hành toàn địa phận trong tinh thần nghèo khó và vô vị lợi: tiền trợ cấp, bổng lễ đều làm của chung; mọi nỗ lực tập trung cho việc đào tạo linh mục, thầy giảng và tiểu chủng sinh. Khi ngài qua đời năm 1764 tại Trại Nhồi, địa phận đã có một lực lượng giáo sĩ bản xứ đông đảo.
3. Củng cố – đào tạo – và phát triển mạnh mẽ cuối thế kỷ XVIII đầu XIX
Sau Đức cha Néez, Đức cha Reydellet Bê tiếp tục ổn định nhà chung và nhà tràng tại Kẻ Vĩnh trong bối cảnh bách hại và xung đột mục vụ chưa chấm dứt, cho đến khi tình trạng này kết thúc sau việc giải thể Dòng Tên năm 1773. Kế tiếp, Đức cha Jean Davoust rồi Đức cha Jacques Longer Gia đã đưa địa phận bước vào giai đoạn phát triển vững chắc. Đức cha Longer Gia tổ chức Công nghị Kẻ Vĩnh năm 1795 để thống nhất kỷ luật và đời sống mục vụ, biên soạn các sách giáo lý nền tảng như Sách bổn, Bảy phép sa-ca-ra-men-tô, Bổn giảng đạo thật, và canh tân kỹ thuật in ấn trong địa phận. Dù chiến tranh liên miên, ngài vẫn thăm viếng khắp nơi và không ngừng đào tạo giáo sĩ. Báo cáo năm 1830 cho thấy địa phận Tây Đàng Ngoài đã có 2 Giám mục, 6 thừa sai, 87 linh mục bản xứ, 174.000 tín hữu, cùng đại chủng viện và tiểu chủng viện quy củ – một bước ổn định và tăng trưởng vượt bậc so với thời khủng hoảng ban đầu.
❓ Câu hỏi suy nghĩ – liên hệ đời sống hôm nay
- Khi cha Louis Néez Lui bị hiểu lầm, chỉ trích và trì hoãn chức vụ nhưng vẫn trung thành vâng phục Tòa Thánh, điều đó gợi cho người tín hữu hôm nay thái độ nào khi gặp bất công, chia rẽ hay thử thách trong Giáo Hội và trong chính gia đình mình?
- Việc Đức cha Louis Néez dồn toàn lực đào tạo linh mục bản xứ, sống nghèo khó và làm việc vô vị lợi nhắc nhở cộng đoàn tín hữu hôm nay điều gì về trách nhiệm nâng đỡ ơn gọi, xây dựng Giáo Hội và sống đức tin không vì lợi ích riêng?
- Qua những nỗ lực đào tạo, thống nhất kỷ luật và phổ biến giáo lý của Đức cha Longer Gia, người Kitô hữu hôm nay được mời gọi ra sao trong việc học hỏi giáo lý, sống đức tin trưởng thành và truyền lại đức tin cho con cháu giữa một xã hội nhiều biến động?
Câu Hỏi Trắc Nghiệm
Câu 1: Ai là người điều hành địa phận Tây Đàng Ngoài sau khi Đức cha Guisain Chi qua đời?
- Đức cha Reydellet Bê tiếp tục công việc của vị tiền nhiệm, xây dựng và ổn định nhà chung và nhà tràng ở Kẻ Vĩnh.
- Sau Đức cha Giusain Chi qua đời, Cha chính Louis Néez được đề cử làm Đại Diện Tông Tòa Tây Đàng Ngoài. Sau đó, ngài được bổ nhiệm làm giám mục coi sóc địa phận.
- Đức cha Davoust tiếp tục công trình đào tạo hàng giáo sĩ địa phương, phong chức nhiều linh mục và gia tăng số thầy giảng trong địa phận.
- Đức cha Jacques Longer Gia, lúc đó đang ở Đàng Trong, làm Giám mục phó.
Đáp án đúng: B
Câu 2 : Đức cha Louis Néez đã tập trung làm những gì cho địa phận Tây Đàng Ngoài ?
- Trong mọi trường hợp, Đức cha Louis Néez luôn bày tỏ rõ ràng sự vâng phục hoàn toàn đối với Toà Thánh.
- Bên cạnh những nghi ngờ và do dự từ phía những người khác, nhất là từ phía Bề Trên, cha Louis Néez còn phải đối diện với một vấn đề rất lớn tại Đàng Ngoài vào thời điểm này, đó là việc phân chia ranh giới hoạt động mục vụ giữa những người thuộc quyền ngài với các tu sĩ dòng Đaminh, dòng Âutinh, và nhất là với Dòng Tên.
- Đức cha Louis Néez và các thừa sai người Pháp dồn sức vào việc điều hành tổng quát công việc của địa phận, nhất là việc đào tạo hàng giáo sĩ địa phương, các thầy giảng và các tiểu chủng sinh, cùng với việc thăm viếng và hướng dẫn các linh mục người Việt.
- Cả Giám mục và linh mục đều để tiền trợ cấp và tiền bổng lễ làm của chung, cùng theo đuổi nếp sống nghèo và cùng nhau dấn thân làm việc một cách vô vị lợi.
Đáp án đúng : C
Câu 3: Trong giai đoạn giữa thế kỷ 18, địa phận Tây Đàng Ngoài có những vẫn đề phức tạp nào ?
- Sau khi Đức cha Louis Neez qua đời, địa phận Tây Đàng Ngoài có nhiều chia rẽ và xung đột giữa các linh mục thuộc Hội Thừa Sai và linh mục bản xứ ; giữa các linh mục triều và các linh mục dòng.
- Có thể nói Đức cha Louis Néez chính là nhà kiến thiết địa phận Tây Đàng Ngoài trong thế kỉ 18, qua thời gian phục vụ lâu dài, gần 50 năm, qua việc giải quyết nhiều vấn đề lớn vào thời đó.
- Khi Đức cha Louis Néez Lui qua đời ở Trại Nhồi, ngày 19-10-1764, hàng Giám mục và giáo sĩ địa phận Tây Đàng Ngoài có 33 vị.
- Lúc đó, trong địa phận Tây Đàng Ngoài có 90.000 tín hữu, phân bố thành khoảng 20 hạt, với 3 linh mục thuộc Hội Thừa Sai, 36 linh mục bản xứ, 3 hoặc 4 tu sĩ Dòng Tên người châu Âu, 3 tu sĩ Dòng Tên người bản xứ, 11 linh mục triều người bản xứ phụ thuộc vào các cha Dòng Tên.
Đáp án đúng : A
Câu 4 : Tình trạng xung đột và chia rẽ ở địa phận Tây Đàng Ngoài chấm dứt khi nào ?
- Chỉ chấm dứt khi Đức cha Reydellet Bê tiếp tục công việc của vị tiền nhiệm, xây dựng và ổn định nhà chung và nhà tràng ở Kẻ Vĩnh.
- Trong khoảng 40 năm đứng đầu địa phận Tây Đàng Ngoài, Đức cha Longer Gia đã góp phần củng cố địa phận trong nhiều lãnh vực.
- Tình trạng xung đột và chia rẽ này chỉ chấm dứt khi Đức Clêmentê XIV giải thể Dòng Tên vào ngày 20-11-1773.
- Khi có kết quả của công nghị Kẻ Vĩnh. Đây là bản văn những qui tắc về việc cử hành các bí tích, về kỉ luật mà các thừa sai, các linh mục bản xứ, các thầy giảng và những người Nhà Đức Chúa Trời phải theo.
Đáp án đúng : C
Câu 5 : Đức cha Longer Gia đã làm gì để củng cố địa phận trong khoảng 40 năm cai quản ?
- Ngài tiếp tục công trình đào tạo hàng giáo sĩ địa phương, phong chức nhiều linh mục và gia tăng số thầy giảng trong địa phận.
- Tình hình trong địa phận Tây Đàng Ngoài vào những năm 1770-1771 như sau: Toàn địa phận có 4 thừa sai và 34 linh mục bản xứ. Trong số các linh mục bản xứ, 11 vị, vì già hoặc yếu, không còn thi hành sứ vụ.
- Cuộc bách hại vào năm 1773 khiến Đức cha nhiều lần phải chuyển chỗ ở, khi ở Kẻ Vĩnh, khi ở Trại Nhồi. Đức cha qua đời tại Kẻ Vĩnh ngày 18-7-1780. Người kế vị ngài là Đức cha Jean Davoust Giuong.
- Trong khoảng 40 năm đứng đầu địa phận Tây Đàng Ngoài, Đức cha Longer Gia đã góp phần củng cố địa phận trong nhiều lãnh vực. Đối với hàng giáo sĩ và các nữ tu Mến Thánh Giá trong địa phận, ngài tổ chức công nghị địa phận (quen gọi là công đồng Kẻ Vĩnh, tháng 10 năm 1795), để bàn bạc về những qui tắc trong đời sống. Kết quả của công nghị này là bản văn những qui tắc về việc cử hành các bí tích, về kỉ luật mà các thừa sai, các linh mục bản xứ, các thầy giảng và những người Nhà Đức Chúa Trời phải theo.
Đáp án đúng : D